Regels voor mantelzorgwoningen in 2026: dit moet u weten

Een mantelzorgwoning is alleen vergunningvrij als uw plan aan alle toepasselijke voorwaarden voldoet: het omgevingsplan moet zowel het gebouw als de bewoning toestaan, en de woning moet voldoen aan de landelijke technische bouwregels (Bbl). Alleen een oppervlakte van maximaal 100 m² of een verplaatsbare uitvoering is dus geen garantie.

Welke regels gelden op uw adres?

Het landelijke Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat technische bouwregels. Het omgevingsplan regelt het bouwen en gebruiken op uw locatie. De vroegere landelijke ruimtelijke mantelzorgregeling is voortgezet in het tijdelijke deel van het omgevingsplan: de bruidsschat. Gemeenten kunnen eigen regels opnemen. Lees daarom niet alleen algemene uitleg, maar controleer het plan voor uw adres.

Volgens IPLO over mantelzorg en de Omgevingswet kan huisvesting voor mantelzorg bij voldoen aan alle voorwaarden zonder omgevingsvergunning worden gerealiseerd; dan is ook geen vergunning voor de technische bouwactiviteit nodig. Vergunningvrij betekent niet dat technische eisen vervallen.

Locatiecheck: dit verzamelt u vóór een ontwerp

Gebruik onderstaande lijst als voorbereiding, niet als toestemming om te bouwen.

1. Adres en perceeltekening. Markeer de hoofdwoning, schuren, aanbouwen, perceelgrenzen en de gewenste plek. Voeg foto's van de plek en de toegang toe.
2. Bewoners en zorgsituatie. Noteer wie er gaat wonen, wie zorg verleent en of de zorg al nodig is. Vraag de gemeente welke onderbouwing zij verlangt.
3. Afmetingen en bestaande bebouwing. Noteer de gewenste oppervlakte, bouwhoogte en afstanden. Laat vaststellen wat achtererfgebied is en hoeveel ruimte nog bebouwd mag worden. Bestaande bijgebouwen tellen mee in de beoordeling.
4. Regels voor de exacte plek. Bekijk in het Omgevingsloket zowel de Vergunningcheck als Regels op de kaart. Controleer ook of een monument of beschermd stads- of dorpsgezicht speelt; Rijksoverheid wijst daar op een vergunningplicht.
5. Uitkomst vastleggen. Bespreek onduidelijke uitkomsten met de gemeente. Vraag welke bouw- en gebruiksregels, eventuele vergunningen of meldingen voor uw ingetekende plan gelden en welk gebruik na de zorg is toegestaan. Bewaar de antwoorden bij het ontwerp.

Het IPLO-stappenplan voor bijbehorende bouwwerken licht de beoordeling van erf, oppervlakte en hoogte toe. Voor het gemeentegesprek vindt u meer voorbereiding bij mantelzorgwoning aanvragen.

Mag een mantelzorgwoning van 100 m² in het buitengebied?

Niet automatisch. IPLO beschrijft voor buiten de bebouwde kom een uitzondering op de oppervlakte-eis voor bijbehorende bouwwerken: een geheel of in delen verplaatsbare mantelzorgvoorziening van maximaal 100 m². De overige voorwaarden blijven relevant. Na beëindiging van de mantelzorg moet deze verplaatsbare voorziening volgens die regeling worden verwijderd.

Een groot perceel is bovendien niet vanzelf volledig erf. Een agrarisch bestemd gedeelte kan buiten het erf vallen. Lees de verdieping over een mantelzorgwoning op agrarische grond of in het buitengebied.

Is een mantelzorgverklaring nodig?

De gemeente kan om onderbouwing van de zorgbehoefte vragen, bijvoorbeeld via een huisarts, wijkverpleegkundige of andere aangewezen adviseur. Vraag vooraf welke verklaring past. Villea kan u in contact brengen met een gespecialiseerd bureau. Lees ook onze uitleg over de mantelzorgverklaring.

Nog geen zorgvraag, of de zorg stopt?

Vooruitlopend op zorg nabij familie wonen is niet vanzelf dezelfde situatie als huisvesting voor actuele mantelzorg. Bespreek het beoogde gebruik afzonderlijk. Na beëindiging van de zorg mag u evenmin uitgaan van blijvende zelfstandige bewoning. Rijksoverheid legt uit dat u de gemeente moet vragen wat daarna met het gebouw mag.

Berichten over toekomstige verruiming vervangen deze locatiecheck niet. Gebruik vóór bestellen de geldende regels, niet alleen een aangekondigde ingangsdatum.

Van locatiecheck naar een bouwplan

Heeft u een plek op het oog, maar twijfelt u over de beschikbare ruimte of de plaatsing? Neem uw adres, schets, foto's en eventuele gemeentelijke antwoorden mee naar een locatiegesprek met Villea. Wij beginnen met de wet- en regelgeving op uw locatie, maken een persoonlijke plattegrond en 3D-ontwerp en kunnen de vergunningsaanvraag uit handen nemen. Een gesprek is geen gemeentelijke toestemming.

Breng bij uw bouwplan ook het budget in kaart: onze uitleg over prijzen en bijkomende kosten van een mantelzorgwoning onderscheidt de woning van kosten voor onder meer fundering, aansluitingen en plaatsing.

Vraag een locatiegesprek aan via ons contactformulier. Vermeld uw adres, de gewenste afmetingen en wie er gaat wonen, zodat we uw locatie en woonwensen gericht kunnen bespreken.

Meer over het traject leest u bij een mantelzorgwoning laten bouwen. Gaat het vooral om toegang, fundering en aansluitingen? Lees dan over plaatsing van een mantelzorgwoning in de tuin.

Meer vragen vindt u in Regels en vergunning.